EGZERSİZLER
Kas gruplarının kasılıp gevşemeleriyle gerçekleştirdikleri aktif çalışmaya EGZERSİZ denir.

**AEROBİK EGZERSİZLER: kaslara daha fazla *oksijen gitmesini sağlayan, kalp atışlarını ve nefes alıp verişini düzenleyen *yürüyüş, *hafif koşu, *bisiklet, *yüzme, *dans gibi aktivitelerdir. Bu aktiviteler kısa sürede çok güç harcanmasını gerektirecek şekilde yapılırsa anaerobik biçime dönüşebilir.

**ANAEROBİK EGZERSİZLER: *solunum sayısı ve *kalp hızındaki *artış çok yüksektir. Bu nedenle özellikle solunum ve kalp problemi olan kişilerde *tehlikeli sonuçlara yol açabilir.

KASLARIN KASILMA ŞEKLİNE GÖRE *EGZERSİZ ÇEŞİTLERİ*

İZOTONİK EGZERSİZLER
*İzotonik egzersizlerde *eklemler hareket ettirilerek kasların boyu *kısaltılır ve *uzatılır.
*Koşma, *yürüme, *yüzme gibi spor etkinlikler bu tip egzersizleri içerir.
*İzotonik egzersizler yapılırken* kum torbası gibi ağırlıklar da kullanılabilir.
*İzotonik egzersizler *kas hacmini,* kas tonüsünü ve *kas gücünü artırır, eklem hareketlerini*geliştirir, kalp ve solunum işlevlerini kan dolaşımını* güçlendirir, osteoblastik etkinliği artırarak organizmaya yarar sağlar

İZOMETRİK EGZERSİZLER
*İzometrik egzersizler eklem hareketi ve kaslarda kısalma olmaksızın* kasın kasılmasını sağlarlar.
*Gluteal ve karın kaslarının kasılması bu tip kasılmaya örnektir.
*Statik ya da sertleşme egzersizleri olarak da adlandırılan izometrik egzersizler *bacak, *kalça ve *karın kaslarını güçlendirmeye yardımcı olurlar.
*İzometrik kasılmalar daha fazla enerji harcanmasını gerektirir.
*Kas lifleri üzerine yapılan *basınç kılcal damarları sıkıştırdığından bölgenin kanlanması azalır, kan basıncı yükselir, *kardiak output artar, bölgesel *hipoksi oluşur.
*İzometrik egzersiz öğretilirken bireyden;* kaslarını kasması, 10 sn kadar tutması ve sonra *serbest bırakması istenir.

İZOKİNETİK EGZERSİZLER
*Kaslar bir dirence karşı kasılırlar.
* Direnci sağlamak için özel olarak geliştirilmiş araçlar kullanılır.

***İzotonik, izometrik ve izokinetik egzersizler kas gücünü artıran aktif egzersizlerdir

NORMAL EKLEM HAREKET AÇIKLIĞI / RANGE OF MOTİON *(ROM) EGZERSİZLERİ

*Normal eklem hareket açıklığı bedenin *sagittal, *frontal ve *transvers olmak üzere üç düzleminden birindeki maksimal harekettir.
*Eklem yüzeyindeki lezyonlar, snovyal sıvı sorunları ve kontraktür gibi durumlar eklem hareket açıklığını sınırlar.
*Travma, spasisite, paralizi, ağrı, alçıda kalma gibi nedenlerle hareketsiz kalma *kontraktür oluşumuna neden olur.
* Eklem açıklığı günlük yaşam aktiviteleri sırasında yapılan hareketlerle doğal olarak korunur.
* Eklem hareket açıklığını *korumak ve *artırmak amacıyla kullanılan egzersizlere *ROM egzersizleri* denir.
*Hasta bu egzersizleri aktif yapabileceği gibi omuz çarkı, parmak eşeli gibi aletler yardımıyla ya da bir yardımcı eşliğinde pasif olarak ta yapabilir

***SAGİTTAL düzlem;bedeni -sağ ve -sol olmak üzere ikiye böler.
*** FRONTAL düzlem; bedeni -ön ve -arka olmak üzere ikiye bölen düzlemdir.
***TRANSVERS düzlem yatay uzanır ve bedeni -üst ve -alt olmak üzere ikiye böler.

Her düzlemdeki eklem hareketi ligament, kas ve eklemin yapısı ile ilişkilidir.

ABDÜKSİYON: Bedenin orta hattından *uzağa -dışa doğru hareketi,

ADDÜKSİYON: Bedenin orta hattına *içeri doğru hareket

EKSTANSİYON:Bir vücut parçasını *açma veya -doğrultma, -eklem açısını genişletme,

HİPEREKSTANSİYON:Bir vücut parçasını *normalden daha fazla *açma hareketi

FLEKSİYON: Bir eklemin *bükülerek eklemdeki açının* küçülmesi,

LATERAL FLEKSİYON: Bir eklemin *yana doğru -bükülmesi,

PLANTER FLEKSİYON : Ayağı *eklem bölgesinden, *baş parmak -aşağı bakacak şekilde -gerdirme,

EVERSİYON: *İçten -dışa doğru -dönme hareketi,

İNVERSİYON:* Dıştan- içe doğru -dönme hareketi,

ROTASYON: Bir vücut parçasının *kendi ekseni* üzerinde -dönme hareketi,

SİRKÜMDASYON: Bir eksendeki *dairesel hareket*

PRONASYON:*Elin -iç yüzünün -aşağı doğru bakacak şekilde hareketi

SUPİNASYON:*Elin- iç yüzünün *yukarı doğru bakacak şekilde hareketi

ROM EGZERSİZLERİ UYGULAMALARINDA ÖNERİLER

1. Egzersizden önce hastanın sınırlılıkları ve ağrı durumu değerlendirilmelidir
2. Birey ROM egzersizlerini aktif yapması konusunda teşvik edilmelidir. Aktif yapamayanlar için önce aktif yardımlı, olmazsa pasif egzersiz tercih edilmelidir
3. *Flebit, *derin ven trombozu, *yanık, *cilt lezyonları, *kemik kırıkları ve *osteoporoz rahatsızlıkları olan bireylerin egzersiz yapması* uygun değildir*. *Kanser, *artrik problemleri ve* kan hastalıkları olan bireylerde -dikkatli -olunmalıdır.
4. Eklemler kullanılmadığında *kontraktür başladığı için mümkün olduğu kadar kısa zamanda *pasif ROM* egzersizlerine başlanmalıdır. Egzersiz yaparken ya da egzersize yardım ederken yavaş ve sakin hareket edilmelidir.
5. Aktif , yardımlı ya da pasif ROM egzersizleri yaptırılırken, ekstremite ekleme yakın -distal ve -proksimal uçlarından tutularak desteklenmelidir. Destekleme eklem hareketlerinin kontrollü biçimde yapılmasını sağlar.
6. Her eklem için verilen hareketler, baştan ayağa doğru, önce bir tarafa sonra diğer tarafa ve tüm eklemlere sırasıyla uygulanmalıdır. İşlemi belli bir sırayla yapılması zaman kaybını ve gereksiz tekrarları önler
7. Eklem hareketine karşı oluşan dirençle birlikte ağrı şikayeti olduğunda, eklem zorlanmamalıdır.
8. Vücut mekaniği doğru biçimde kullanılmalıdır. ROM egzersizleri günde -dört defa yapılmalı ve her eklem hareketi –dört- beş kez tekrar edilmelidir.
9. Kronik hastalığa sahip olan yaşlılar çabuk yoruldukları için ROM egzersizleri kısa sürelerde yapılmalıdır.
10.Yeterli dinlenme araları verilmelidir.
11.Uzun süredir yatak istirahatında olan veya güçsüzlüğü olmayıp, sınırlı aktivitesi olan bireylere ROM egzersizlerini kendi başlarına nasıl yapabilecekleri öğretilmelidir.
12.Sakat bireylerin taburculuktan sonra uzun süreli rehabilitasyon gereksinimi varsa fizik tedavi uzmanı ile görüşülmeli, bakım vericiye pasif
VÜCUT POZİSYONLARI
Bireye yatak içinde vücut mekaniğine uygun, doğru, rahat ve dinlendirici pozisyon verebilmek, rahat uyumasını sağlamak, muayene ve tedavilerde amaca uygun pozisyon sağlayabilmek önemlidir.

YATIŞ POZİSYONLARI

1)SIRT ÜSTÜ YATIŞ (SUPİNE/HORİZONTAL) POZİSYONU
**Sırt üstü yatış pozisyonunda birey ayakta duruyormuş gibi olmalıdır.
** Yatağın çökmemesi gerekir.
** Başın altına konan yastık omuzları ve boynu desteklemelidir.
** Üst kollar vücudun iki yanında uzanmalı ve gövdeden biraz uzaklaştırılmalıdır.
** Ön kol hafif içe dönecek şekilde küçük yastıklarla desteklenmelidir.
** Belin altına destek konularak normal eğimin düzleşmesi engellenmeli, dizlerin aşırı gerilmesini önlemek için altına küçük bir yastık yerleştirilmelidir.
** Venöz dönüşü kolaylaştırabilmek için dizle ayak arasına ince bir yastık konulmalı, ayak bileklerindeki açı 90° olacak biçimde tabanlar ayak tahtaları veya özel araçlarla desteklenmelidir

2)YAN YATIŞ (LATERAL) POZİSYONU
**Uzun süre sırt üstü yatan hasta sırayla sağ ve sol yanına çevrilmelidir.
** Omurga düz tutulmalıdır.
**Geriye doğru düşmeyi önlemek için sırt büyük bir yastıkla desteklenmelidir.
** Hastanın boynu ve başı ise omuz yüksekliğinde bir yastıkla desteklenmeli, altta kalan kolu dirsekten bükülmelidir. Dolaşımın engellenmemesi için radyal nabız değerlendirilmelidir.
**Üstteki kol da dirsekten bükülüp omuz yüksekliğini koruyacak şekilde yastıkla desteklenmelidir. **Altta kalan bacak dizden hafif biçimde, üstte kalan bacak 90° yapacak şekilde bükülüp, üst bacak kalça düzeyini koruyacak şekilde desteklenmelidir.
** Tabanlar gerekmedikçe desteklenmeyebilir.

3)YÜZ ÜSTÜ YATIŞ (PRONE) POZİSYONU
**Bu pozisyonda baş, boyun ve omuzlar dik durumda olmalı, yüz bir yana çevrilmelidir.
**Görüş alanı dar olduğundan hastalar bu pozisyonu istemeyebilir.
** Baş altına ve ayak sırtına küçük yastık konulmalıdır.
** Ayak plantar fleksiyonda kalmamalıdır.
** Özellikle göğüsleri ve karnı büyük hastalarda göğüs ile karın boşluğu arası küçük yastıkla desteklenmelidir.

4)YARI YÜZ ÜSTÜ YATIŞ (SİM’S) POZİSYONU
**Bu pozisyonda hasta yan yatırılır.
**Eğer ağızdan müküsün drene edilmesini gerektiren durum yoksa başın altına küçük yastık konulur. **Yan yatış pozisyonundan farkı altta kalan kol gövdenin arkasına alınır.

5)OTURMA (FAWLER) POZİSYONU
**Yatak içinde dik ya da yarı dik oturur (semifawler) pozisyondur.
**Yatak başı 45-60 º kaldırılır, baş, boyun, bel ve diz altı ince yastıklarla desteklenir.
**Yemek yeme, televizyon izleme gibi aktivitelerde kullanılır.
** Bu pozisyonda kalça ve topuklarda yatak yarası açılma riski yüksektir.
** Hasta yarım saatten fazla bu pozisyonda tutulmamalıdır.
** Hasta felçli ise omuzların kol ağırlığıyla düşmesini engellemek için ön kol dirsekten bükülerek yastıkla desteklenir.
** Eller yastıktan düşmemelidir.
**Kalçaların yanına rulolar yerleştirilebilir

TEDAVİ EDİCİ VE MUAYENE POZİSYONLARI

1)SIRT ÜSTÜ YATIŞ (SUPİNE) POZİSYONU
Bu pozisyon genel muayenelerde, tedavilerde, karın ve baş ameliyatlarında, erkek hastalarda üriner kateterizasyon uygulamasında verilir.

2)DORSAL REKÜMBENT POZİSYONU
Hasta sırt üstü yatar durumda, dizler bükülü ve yanlara doğru açıktır. Bu pozisyon; karın, rektum, vajina muayenesi ve tedavilerinde, kadınlarda idrar kateterizasyonunda, perine bakımında, sürgü vermede kullanılır

3)YÜZ ÜSTÜ YATIŞ (PRONE) POZİSYONU
Bu pozisyon bütün sırt ve omurga bölgesine yapılacak muayene, tedavi ve ameliyatlar için verilir.

4)YARI YÜZ ÜSTÜ YATIŞ (SİM’S) POZİSYONU
Rektal muayene ve lavman uygulamalarında kullanılır

5)ORTOPNE POZİSYONU
Hastanın dik oturur pozisyondayken yemek masası önüne çekilir üzerine yastık konulur ve hasta bu yastığın üzerine kollarını dayar ve öne doğru eğilir. Solunum güçlüğü çeken hastaların tedavisinde ve uygulamalarında kullanılır.

6) LİTOTOMİ POZİSYONU
Sırtüstü yatan hastanın bacakları açık ve bir destekle yukarı kaldırılmıştır. Bu pozisyon; vajinal, rektal ve perineal muayene, tedavi ve uygulamalarında ve doğumda kullanılır. Bu pozisyonda hastanın mahremiyetini önem verilmelidir.

7)DİZ- DİRSEK (SECDE) POZİSYONU
Bu pozisyon rektum muayenelerinde kullanılır. Hasta önce diz çöker, göğsünü yatağa veya masaya temas edecek kadar eğer.

8)TRENDELENBURG POZİSYONU
Hastaya yatakta supine pozisyonu verilir, yatağın başucu alçaltılır ve ayakucu yaklaşık 30º yükseltilir. Pelvis ve alt karın bölgesindeki tedavilerde ve ameliyatlarda kullanılır. Bu pozisyon karın içi organlarının diyafragmayı itmesi sonucu solunum güçleşir.

9)TERS TRENDELENBURG POZİSYONU
Hasta sırt üstü yatarken yatak başının 10-30 derece yükseltilmesiyle oluşan pozisyondur. Arka servikal bölgedeki beyin cerrahisi girişimlerinde kullanılan bir pozisyondur

10)ŞOK POZİSYONU
Hasta bilinci açıksa sırtüstü yatırılır daha sonra ayakları 30 cm yukarı kaldırılır
HASTANIN HAREKET ETTİRİLMESİ

Hastalık nedeniyle ortaya çıkan fiziksel bozulmalar, hareket yeteneğinin tamamen ya da kısmen kaybedilmesi, organ kayıpları gibi nedenlerle bireyler hareket edemezler ya da hareket etmek için bir başkasının yardımına gereksinim duyabilirler. Hemşireler ise hareket gereksiniminin karşılanmasında bireye yardım etmekten sorumludurlar. Birey hareket ettirilmeden önce sınırlılıkları, ağrı durumu, genel sağlık durumu değerlendirilmelidir. Birey taşınmadan ya da yürütülmeden önce serum, dren, mesane katateri varlığı kontrol edilmeli, bağlantıların güvenliği sağlanmalıdır. Yatağa tespit edilmiş ise serbest bırakılmalıdır. Mesane katateri torbası vb. boşaltılarak miktarları kayıt edilmelidir. Böylece hareket sırasında kolayca taşınabilirler

HASTALARIN HAREKET ETTİRİLMESİ VE TAŞINMASINDA VÜCUT MEKANİĞİNİ KORUMAYA YÖNELİK ÖNERİLER

1)Yatak, sedye ve tekerlekli sandalye tekerleri kilitlenmelidir.
2)Çalışma alanı yüksekliği mümkün olduğu kadar taşımayı yapacak birey / bireylerin boyuna göre ayarlanmalıdır. Bu çalışmayı kolaylaştırır düşme, incinme vb. riskleri azaltır.
3)Taşıma için kaç kişinin gerektiği belirlenmelidir. Taşıma yapan kişi sayısının artması iş yükünü düşürür ve incinme riskini azaltır.
4)Taşıma ve kaldırmada öncelikle mekanik ve yardımcı araçlar tercih edilmelidir. Böylece taşıma işlemini yapacakların harcayacağı enerji miktarı azalır ve sırt bel incinmeleri önlenir
5)Hareket sırasında bireyle işbirliği yapılmalı, işlemi gerçekleştirmesi konusunda cesaretlendirilmeli ve destek sağlanmalıdır. Böylece harekete yardım eden kişinin iş yükü azalır, bireyde yeterlilik, dayanıklılık hissi gelişir, öz saygı sürdürülür.
6)Gövde dik tutulup, bacaklar omuz genişliğinde birbirinden ayrılmalı, kalça ve dizler bükülmelidir. Bu pozisyon alanın genişlemesini sağladığı için dengeli durmayı kolaylaştırır.
7)Kaldırılacak nesneye yakın durulmalıdır. Böylece, çalışma sırasında harcanan iş gücü azalır.
8)Yükün ağırlığı sırta değil, kollara ve bacaklara verilmelidir. Sırt kasları kolaylıkla incinebilirler. Oysa bacak ve kol kasları, yük taşıma kapasitesi fazla olan güçlü ve büyük kaslardır. Kolay kolay incinmezler.
9)Hastayı yatak ya da koltuğun bir yanına çekmek için altına serilen sağlam bir örtüden yararlanılmalıdır. Çekme işlemi kaldırma işleminden daha az çaba gerektirir. Çekme işleminin dayanıklı bir örtü ile yapılması, sürtünme yüzeyini azaltır ve sürtünme nedeniyle oluşabilecek cilt yaralanmalarını önler.
10)Harekete hazırlanırken karın ve kalça kasları kasılmalıdır. Kasların bu biçimde hazırlanması incinmeyi azaltır.
11)Birden fazla taşıyıcının olduğu durumlarda, yükün en ağır olduğu bölümde duran kişi ekip hareketlerini koordine etmelidir. Eş zamanlı kaldırma, taşıma işini yapanlardan herhangi birinin yükün ağırlığı altında kalmasını ve bireyin yaralanmasını önler.
12)Taşıma ve kaldırma işlemi hastayı sarsmadan, seri biçimde yapılmalıdır.
13)Alçak topuklu, esnek, kaymaz tabanlı ve arkası kapalı ayakkabılar kullanılmalıdır. Terlikler ayağı tam desteklemediği için tercih edilmemelidir. Bu özelliklere sahip ayakkabı giyilmesi, dik beden duruşunun korunmasını, doğru vücut mekaniği kullanımının kolaylaşmasını ve kazaların önlenmesini sağlar.
14)Objeleri itme yerine çekme tercih edilmelidir. Çekme işleminde kullanılan dirsek fleksörleri, itme sırasında kullanılan ekstansörlerden daha güçlü olduğu için incinme ihtimali azalır

BİREYİN YATAK İÇİNDE HAREKET ETTİRİLMESİ

1) YATAK İÇİNDE OTURTMA:
** Kısa süreli uygulamaların yapılması ya da bireyin giysilerinin değiştirilmesi gibi işlemlerde ve ayağa kaldırma öncesinde bireyin yatak içinde oturtulması gerekir.
** Hemşire yüzü ve gövdesi yatak başucuna bakacak biçimde yatağın yanında durmalı, yataktan uzak olan ayak önde olmalıdır.
** Hemşire yatağa yakın olan kolunu bireyin gövdesi üzerinden uzatarak, elini boynu altına yerleştirmelidir.
**El hem boynu hem de omurgayı desteklemelidir.
**Diğer el ile yataktan destek alınmalıdır.
**Hemşire, bireyin üst gövdesini yukarı doğru kaldırırken, kendi ağırlığını öndeki ayaktan arkadaki ayağına doğru kaydırmalıdır. Böylece ağırlık, bacaklar ve kollar arasında paylaşılmış olur.

2) YATAĞIN BAŞUCUNA ÇEKME:Bireyin yatak ortasına doğru kayması ayakların kıvrılmasına neden olur.

** BACAKLARINI HAREKET ETTİREBİLEN BİREYİ;
*yatağın başucuna çekerken, supine pozisyonunda bacaklarını dizden kıvırarak, ayak tabanlarını yatakla tam temas ettirmesi ve avuç içleri ile yataktan ya da yatak kenarlığından destek alması istenmelidir.
* Hemşire yüzü ve gövdesi yatak başucuna bakacak biçimde durmalıdır.
*Hemşirenin ayak tabanları yerle tam temas etmeli, yatağa yakın bacak geride uzak taraftaki bacak önde olacak biçimde yerleştirilmeli ve dizlerden hafifçe kırılmalıdır.
*Bireyden çenesini göğsüne doğru yakınlaştırması ve topuklarından destek alarak kendini yukarı doğru itmesi istenmelidir.
* Hemşire kolunu, bireyin koltuk altına yerleştirerek, aynı anda yukarı doğru çekmelidir.

**BİREY VÜCUDUNU HAREKET ETTİREMİYOR İSE;
*İki hemşire ile yukarı çekilmelidir.
*Hemşireler yatağın her iki tarafına geçerek, yüz yüze bakacak biçimde durmalıdır.
* Ayaklar yerle tam temas etmeli, kalça genişliğinde açılmalı, dizlerden hafifçe kıvrılarak yataktan destek alınmalıdır.
* Kollardan biri bireyin omuzları altında uzatılırken, diğer kol kalçaların altına yerleştirilmeli ve aynı anda hafitçe kaldırılarak, gövde yatak başucuna doğru itilmelidir.
*Gövde yeterince yukarı itilemezse işlem tekrarlanmalıdır.
*Birey kaldırılmadan yatakta sürüklenerek yukarı çekildiğinde, sürtünmeye bağlı deri bütünlüğünde bozulma oluşur.
*Yardımcı araçlardan yararlanmak sürtünmeyi azaltır, hemşire ve hastayı incinmelerden korur

YATAK KENARINA ÇEKME:
**Hemşire yatak baş ucuna yakın, yüzü ve yatağa dönük olacak biçimde durmalıdır.
**Hastayı yatak içinde kolayca kaydırabilmek için kollar göğüs üzerinde çaprazlanmalıdır.
**Hemşirenin, ayak tabanları yerle tam temas etmeli, bir ayak önde hafifçe kırılmalı, diz yatağa dayanmalıdır.
**Hemşire bir kolunu boyun altından uzatarak boyun ve omuzu desteklemeli, diğer kolunu skapuladan uzatmalıdır.
**Hemşirenin dirsekleri yatak ile temas etmeli ve yataktan güç almalıdır.
**Hemşire bireyin üst gövdesini kendisine doğru çekerken vücut ağırlığını öndeki ayaktan arkadaki ayağa iletmelidir.
**Böylece hem birey rahat kaldırılır ve sürtünme azalır hem de vücut ağırlığı dengelenmiş olur
**Hastanın baş ve omuzları yatak kenarına çekildikten sonra, kalça hizasına geçilerek bir kol belin diğer kol kalçaların altına yerleştirilir.
**Aynı basamaklar izlenerek bireyin kalçaları yatak kenarına çekilir.
**Son olarak, bireyin bacakları hizasına geçilerek bir kol dizlerin altından diğer kol ayak bilekleri altından geçirilerek, vücudun alt bölümü yatak kenarına çekilir.
**Bireyin vücudu ve omurgası düz bir şekilde uzanmalıdır. Bu işlem iki veya üç hemşire ile birlikte de yapılabilir.

YATAK İÇİNDE YAN ÇEVİRME:
**Hastanın kolları ve ayakları çaprazlanır.
**Birey sağ yöne döndürülecek ise sol el ve ayak üstte olacak biçimde çaprazlanmalıdır. **Birey sol tarafa döndürülecek ise sağ el ve ayak üstte olacak biçimde çaprazlanmalıdır. **Hemşire kollarını bireyin vücudu üzerinden uzatıp, bir eli ile omuz başını, diğer el ile ilyak çıkıntıyı kavramalıdır.
**Daha sonra bireyi kendine doğru döndürmelidir.
**Düşmelere karşı yatak kenarlıkları kaldırılmalıdır

YATAKTAN AYAĞA KALDIRMA:
**Birey ayağa kaldırılacak yöne doğru yan yatırılır.
** Hemşire bir kolunu omuz altından geçirilerek , baş ve boyunu destekleyecek biçimde tutar.
** Diğer kol, üstten uzatılarak diz altlarına yerleştirilir.
**Bir taraftan bacaklar yataktan aşağıya doğru indirilirken, diğer taraftan da vücudun üst bölümü kaldırılır.
** Bu işlem sırasında hemşirenin dizlerini hafifçe bükerek ağırlık merkezini tabana yaklaştırması gerekir. Böylece ağırlığı dengelemiş olur.
**Bir süre hasta bu pozisyonda yatak kenarında oturtulur ve baş dönmesi, göz kararması, bulantı, baygınlık hissi açısından hasta izlenir. Bu belirtiler var ise birey ayağa kaldırılmaz.
**Birey kendisini iyi hissediyorsa, ayaklarına terlik vb. giydirilir.
**Hemşire bir ayağını, öne doğru uzatarak, bireyin ayakları arasına yerleştirir.
**Ellerini bireyin beline sararken, bireyden de kendi omuzlarından destek almasını ister. Aynı anda yukarı doğru hareket etmelidirler.
**Birey dengesini sağladıktan sonra hemşire kollarını serbest bırakabilir. Ancak hasta tamamen desteksiz bırakılmamalıdır

YATAKTAN SANDALYEYE ALMA:
**Birey ayağa kaldırılacak yöne doğru lateral pozisyona getirilir.
**Güvenlik için diğer taraf yatak kenarlıkları kaldırılmalıdır.
**Mümkün ise yatak başı yükseltilmelidir. Böylece vücut kolayca yatak içinde doğrulabilir.
**Hasta kısmen hareket edebiliyor ise sandalye yatağın yanına ve yatakla 45° açı yapacak biçimde, hastaya yakın pozisyonda yerleştirilmelidir.
**Hasta bacaklarını tamamen hareket ettiremiyor ise sandalye arkalığı yatak başucu ile aynı yöne bakacak biçimde yatağa paralel yerleştirilmelidir.
**Hastada baş dönmesi, göz kararması, bulantı, baygınlık hissi yoksa, hemşire ellerini hastanın beline sararken, hastadan da elleriyle omzuna tutunmasını istemelidir.
** Hemşire dizlerini hafifçe bükerek, dizlerin ön kısmını hastanın dizlerinin ön kısmına dayayarak, aynı anda yukarıya doğru hareket etmeli ve seri bir hareketle hastayı kendi ekseni etrafında 90° döndürerek sandalyeye oturtmalıdır
**Bu işlem sırasında sandalye arkaya doğru kayabilir. Düşme ve travmayı önlemek için ya ikinci bir kişiden sandalyeyi tutması istenmeli ya da tekerlekli sandalyenin frenleri kapatılmalıdır.
** Birey sandalyeye oturtulduktan sonra, ayak tabanları yerle tam temas ettirilerek, kendisini arkaya doğru çekmesi ve yaslanması istenmelidir.
** Birey kendisini çekemiyor ise, hemşire sandalyenin arkasına geçerek, kollarını bireyin kolları altından gövdeye sararak, vücudu geriye doğru çekmelidir.
**Birey sandalyeye oturtulmuş ise, düşmemesi için gerekli önlemler alınmalı, tekerlekli sandalyeye alınmış ise, ayaklar sandalyenin ayaklığına yerleştirilmelidir.
**Dizleri bir örtü ile örtülmelidir

YÜRÜMEYE YARDIM ETME :
**Hasta ayağa kaldırıldıktan sonra, hasta ile aynı yöne bakacak biçimde sağ ya da sol yanına geçilir. **Hemşire bireyin sol yanında duruyor ise, sağ kolu ile bireyin sağ kolunu alttan kavrayarak desteklemeli, diğer kolu ile bireyin belini kavramalıdır.
**Bu sırada bireye karşıya bakması ve derin nefes alıp vermesi söylenmelidir.
**Hasta ile aynı tempoda adım atılarak, yürüyüş boyunca eşlik edilmelidir.

HASTANIN YÜRÜTÜLMESİ SIRASINDA ALINACAK ÖNLEMLER;
1- Yürüme yolu üzerindeki engeller, eşyalar kaldırılmalıdır.
2- Yürümenin hemen öncesinde analjezik vb. ilaçlar uygulanmamalıdır.
3- Dren, katater vb. araçlar mümkünse kapatılmalı ya da iyi sabitleştirilmelidir.
4- Yürüme sırasında dren vb. araçlar aşağıda tutulmalıdır. Çünkü bu araçlar yerçekimi yönünde çalışırlar.
5- Yürüme süresi ve mesafesi, bireyin durumuna uygun olmalıdır

HASTANIN YATAKTAN SEDYEYE, SEDYEDEN YATAĞA TRANSFERİ

Sedye ile taşıma en yaygın uygulanan transfer yöntemidir. Sedye, oda büyüklüğü ve düzenine göre, transfer sırasında ya yatağın yanına paralel ya da ayakucuna dik veya bitişik olarak yerleştirilir.

İŞLEM BASMAKLARI
1- Yatak düz pozisyona ve sedye ile aynı yüksekliğe getirilir.
2- Hastaya yatak içinde lateral pozisyon verilerek çarşaf hastanın altına yerleştirilir.
3- Hasta tekrar supine pozisyonuna getirilir. Hastanın kolları göğsünde çaprazlanır.

Hasta dört kişi ile taşınacak ise;

4-İki kişi yatağın boş olan kenarında, iki kişi de sedyenin olduğu tarafta yüzleri hastaya dönük olarak, karşılıklı pozisyon alır.
5- Yatağın boş olan kenarındaki birinci taşıyıcı bir eliyle hastanın başının üst seviyesinin üzerinden, diğer eliyle hastanın beli hizasından; ikinci taşıyıcı, bir eliyle hastanın beli hizasından, diğer eliyle ayak bileklerinin hizasından çarşafı sıkıca kavrar.
6- Yatağın sedye olan tarafındaki birinci ve ikinci taşıyıcı sedyenin üzerinden uzanarak kendi taraflarındaki çarşafı karşıdaki kişinin tuttuğu yerlere paralel olarak sıkıca kavrar.

Hasta beş kişi ile taşınacak ise;

7-Dört taşıyıcı yukarıda belirtilen biçimde yatak kenarında pozisyon alır, beşinci kişi yatağın ise ayakucunda kalır. Ayakucuna yakın olan her iki taraftaki taşıyıcılar çarşafı, ayak bileği hizasından değil, alt bacağın ortası hizasından, beşinci kişi ayakları destekleyecek biçimde ayakucundan kavrar.
8-Koordinasyonu sağlayan kişi üçe kadar saydığında, hasta hep birlikte kaldırılıp yatağın kenarına getirilir.
9-Hasta hep birlikte tekrar kaldırılıp yatağa bitişik olan sedyeye alınır.

UYARI: Tekrar yatağa transfer gerekecek ise, hastanın altındaki çarşaf alınmamalıdır.

SEDYE YATAĞIN AYAK UCUNA YERLEŞTİRİLMİŞ İKEN HASTANIN YATAKTAN SEDYEYE , SEDYEDEN YATAĞA TRANSFERİ

1-Hastanın vücudu desteklenerek ve tam kavranarak tutulur.
2- Başucunda olan taşıyıcı eller avuç içi yukarı şekilde açıkken; bir el ve kolunu bireyin başını destekleyerek boynunun altından geçirir, omuz başını kavrar. Diğer el ve kolunu bireyin belinin altından geçirerek hastanın yan kısmını kavrar.
3-Ortada olan taşıyıcı eller avuç içi yukarı bakacak şekilde açıkken; bir el ve kolunu, yanındaki taşıyıcının kolunun yanından ve hastanın belinin altından geçirir. Diğer elini de uyluklarının altından geçirerek karşı yan tarafı kavrar.
4- Ayakucunda olan taşıyıcı bir elini, yanındaki taşıyıcının kolunun yanından ve uylukların altından, diğer elini ayak bileklerinin altından geçirerek uzak tarafı kavrar.
5- Taşıyıcılar aynı anda vücut ağırlıklarını ön bacaktan, arka bacağa geçirerek, hastayı kendilerine doğru yatağın kenarına çeker.
6- Taşıyıcılar vücut ağırlığını tekrar arka bacağa geçirerek, hep birlikte hastayı kaldırır ve bedenlerine doğru yaklaştırır.
7- Hasta sedyeye taşınır.
8-Sedye yatağın ayakucuna dik pozisyonda ise; ortadaki taşıyıcı geniş ve ayakucundaki taşıyıcı daha geniş geri doğru adım atarak, sedyeye yüzlerini döner. Sedyeye paralel pozisyona gelindiğinde, hep birlikte eşit genişlikte adım atılarak hasta sedyenin üzerine getirilir
9- Sedye yatağın ayakucuna bitişik pozisyonda ise; tüm taşıyıcılar aynı anda yana doğru eşit genişlikte adım atar. Hepsi sedyenin önüne gelinceye kadar yürür ve durur.
10-Tüm taşıyıcılar eş zamanlı olarak, hastayı sarsmadan sedyeye bırakır.
** UYARI: Hasta sedyeden yatağa alınacak ise; yukarıda belirtilen işlem basamakları tekrar edilir. Ancak, sedye yatağa dik pozisyonda iken, farklı olarak başucundaki taşıyıcı daha geniş adım atmalıdır.

KONU SONU SORULARI
1. Vücudu alt ve üst olarak ikiye bölen vücut düzlemine ne ad verilir?
a) Dik düzlem
b) Çapraz düzlem
c) Sagital düzlem
d) Frontal düzlem,
e) Transvers düzlem
Doğru cevap; E

2. Yüz üstü yatış pozisyonuna ne ad verilir?
a) Lateral pozisyon
b) Sim’s pozisyonu
c) Ortopne pozisyonu
d) Fawler pozisyonu
e) Prone pozisyonu
Doğru cevap; E

3. Yatış pozisyonlarının hangisinde ayağın planter fleksiyonda olmamasına dikkat edilmelidir?
a) Sırt üstü yatış pozisyonu
b) Yan yatış pozisyonu
c) Yarı yan yatış pozisyonu
d) Yüz üstü yatış pozisyonu
e) Oturma pozisyonu
Doğru cevap; D

CEVAPLI DENEME SINAVI

1)Eklemlerin hareket ettirilerek kasların boyunun kısaltılıp uzatılıdığı egzersiz hangisidir?
a)İzotonik Egzersizler
b)Aerobik egzersizler
c)İzometrik Egzersizler
d)Anaerobik egzersizler
e)İzokinetik Egzersizler
**A

2)Eklem hareketi ve kaslarda kısalma olmaksızın kasın kasılmasını sağlayan egzersiz hangisidir?
a)İzotonik Egzersizler
b)Aerobik egzersizler
c)İzometrik Egzersizler
d)Anaerobik egzersizler
e)İzokinetik Egzersizler
**C

3-)Hangisi egzersizlerle ilgili olrak yanlıştır?
a)İzotonik, izometrik ve izokinetik egzersizler kas gücünü artıran aktif egzersizlerdir
b)Gluteal ve karın kaslarının kasılması izotonik kasılmaya örnektir
c)İzometrik kasılmalar daha fazla enerji harcanmasını gerektirir.
d)İzotonik egzersizler kas hacmini, kas tonüsünü ve kas gücünü artırır
e)İzokinetik egzersizlerde kaslar bir dirence karşı kasılırlar
**B

4-)Bedenin orta hattından uzağa dışa doğru hareketi nedir?
a)Abdüksiyon
b)Addüksiyon
c)Ekstansiyon
d)Sirkümdiksiyon
e)Fleksiyon
**A

5-)Pronasyon nedir?
a)İçten dışa doğru dönme hareketi,
b)Dıştan içe doğru dönme hareketi,
c) Bir vücut parçasının kendi ekseni üzerinde dönme hareketi,
d)Elin iç yüzünün aşağı doğru bakacak şekilde hareketi
e) Bir eksendeki dairesel hareketi
**D

6-)aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?
a)Uzun süre sırt üstü yatan hasta sırayla sağ ve sol yanına çevrilmelidir
b)Yan yatış pozisyonunda dolaşımın engellenmemesi için femoral nabız değerlendirilmelidir
c)Yemek yeme, televizyon izleme gibi aktivitelerde fawler pozisyonu kullanılır.
d)Sırt Üstü Yatış Pozisyonu genel muayenelerde, tedavilerde, kullanılır
e)hiçbiri
**B

7-)hangisi hastaların hareket ettirilmesi ve taşınmasında vücut mekaniğini korumaya yönelik önerilerden değildir?
a)Yatak, sedye ve tekerlekli sandalye tekerleri kilitlenmelidir
b)Taşıma için kaç kişinin gerektiği belirlenmelidir
c)Taşıma ve kaldırmada öncelikle mekanik ve yardımcı araçlar tercih edilmelidir
d)Kaldırılacak nesneye uzak durulmalıdır
e)Yükün ağırlığı sırta değil, kollara ve bacaklara verilmelidir
**D

8-)Hangisi Hastanın yürütülmesi sırasında alınacak önlemlerdendir?
a)Yürüme yolu üzerindeki engeller, eşyalar kaldırılmalıdır.
b) Yürümenin hemen öncesinde analjezik vb. ilaçlar uygulanmamalıdır.
c) Dren, katater vb. araçlar mümkünse kapatılmalı ya da iyi sabitleştirilmelidir.
d)Yürüme sırasında dren vb. araçlar aGağıda tutulmalıdır
e) hepsi
**E

9)kas hacmini, kas tonüsünü ve kas gücünü artırır, eklem hareketlerini geliştiren, kalp ve solunum işlevlerini kan dolaşımını güçlendiren, osteoblastik etkinliği artırarak organizmaya yarar sağlayan egzersiz hangisidir?
a) izometrik egzersiz
b)izotonik egzersiz
c)İzokinetik Egzersiz
d)Normal egzersiz
e)hiçbiri
**B

10)İzometrik Egzersizde vücutta oluşan değişiklikler nelerdir?
a)bölgenin kanlanması azalır
b) kan basıncı yükselir
c) kardiak output arta,
d)bölgesel hipoksi
e)hepsi
**C

11)içten dışa doğru dönme hareketi hangisidir?
a)Fleksiyon
b)Eversiyon
c)Rotasyon
d)Sirkümdasyon
e)Supinasyon
**B

12)Solunum güçlüğü çeken hastaların tedavisinde ve uygulamalarında kullanılan pozisyon nedir?
a)ortopne pozisyonu
b)Sırt Üstü Yatış (Supine) Pozisyonu
c)Trendelenburg Pozisyonu
d)Şok Pozisyonu
e)hiçbiri
**A

13)REKTAL MUAYENE VE LAVMAN UYGULAMASINDA HANGİ POZİSYON KULLANILIR?
a)sims
b)prone
c)ortopne
d)lateral
e)supine
**A

14)ROM Egzersizleri Uygulamalarında Önerilerden değildir?
a)Egzersizden önce hastanın sınırlılıkları ve ağrı durumu değerlendirilmelidir
b)Dinlenmden egsersizler birbirini takip etmelidir.
c)Eklem hareketine karşı oluşan dirençle birlikte ağrı şikayeti olduğunda, eklem zorlanmamalıdır
d)Kronik hastalığa sahip olan yaşlılar çabuk yoruldukları için ROM egzersizleri kısa sürelerde yapılmalıdır.
**B

14)Oturma (Fawler) Pozisyonunda yatak başı kaç derece olmalıdır?
a)30-40
b)25-35
c)50-55
d)45-60
e)35-40
**D

15) Ayağı eklem bölgesinden, baş parmak aşağı bakacak şekilde gerdirme hareketine ne denir?
a)Fleksiyon
b)Eversiyon
c)Planter fleksiyon
d)Sirkümdasyon
e)Supinasyon
**C

16)AŞAĞIDAKİLERDEN HANGİSİ HASTALARIN HAREKET ETTİRİLMESİ VE TAŞINMASINDA VÜCUT MEKANİĞİNİ KORUMAYA YÖNELİK ALINACAK ÖNLEMLERDEN DEĞİLDİR??
a.)Yatak, sedye ve tekerlekli sandalye tekerleri kilitlenmelidir
b.)Objeleri çekme yerine itme tercih edilmelidir
c.)Harekete hazırlanırken karın ve kalça kasları kasılmalıdır
d.)Taşıma ve kaldırma işlemi hastayı sarsmadan, seri biçimde yapılmalıdır
e.)Kaldırılacak nesneye yakın durulmalıdır
**B

17)AŞAĞIDAKİ İFADELERDEN HANGİSİ YANLIŞTIR?
a.)Hasta yatak kenarına Çekilirken Hemşire yatak baş ucuna yakın, yüzü ve yatağa dönük olacak biçimde durmalıdır.
b.)Hastanın yürümesine yardım edilirken hemşire hastanın karşısına geçmelidir.
c.)Hasta yataktan sandalyeye alınırkenı öncelikle ayağa kaldırılacak yöne doğru lateral pozisyona getirilmelidir
d.)Hasta yataktan ayağa kaldırılırken ayağa kaldırılacak yöne doğru yan yatırılmalıdır
e.)Hasta yatak İçinde yan çevrilirken öncelikle kolları ve ayakları çaprazlanmalıdır.
**B

18)izotonik egzersizlerin vücut üzerindeki etkileri nelerdir?
a)kas hacmini,kas tonüsünü ve kas gücünü artırır.
b)eklem hareketlerini geliştirir.
c)kalp ve solunum işlevlerini, kan dolaşımını güçlendirir.
d)osteoblastik (kemik yapımı) etkinliği artırarak organizmaya yarar sağlar
e) hepsi
**E